ผู้ป่วยติดเตียงสะอึกบ่อย เกิดจากอะไร อันตรายไหม
ผู้ป่วยติดเตียงสะอึกบ่อยหรือสะอึกไม่หยุด เกิดได้จากหลายสาเหตุ ตั้งแต่การให้อาหารไปจนถึงสัญญาณโรคทางสมอง รู้วิธีดูแลเบื้องต้นและจุดที่ต้องรีบพบแพทย์
อาการสะอึกในคนทั่วไปมักเป็นเรื่องน่ารำคาญที่หายเองได้ แต่สำหรับผู้ป่วยติดเตียง การสะอึกบ่อยหรือสะอึกต่อเนื่องไม่ใช่เรื่องที่ควรมองข้าม เพราะนอกจากจะรบกวนการพักผ่อนและการให้อาหารแล้ว บางครั้งยังเป็นสัญญาณของปัญหาสุขภาพที่ซ่อนอยู่ บทความนี้สรุปสาเหตุที่พบบ่อย วิธีดูแลเบื้องต้น และจุดสังเกตว่าเมื่อไหร่ต้องปรึกษาแพทย์
สะอึกคืออะไร ทำไมผู้ป่วยติดเตียงจึงสะอึกบ่อยกว่าคนทั่วไป
อาการสะอึกเกิดจากกล้ามเนื้อกะบังลม (กล้ามเนื้อแผ่นใหญ่ใต้ปอดที่ใช้หายใจ) หดตัวเองโดยไม่ตั้งใจ ผู้ป่วยติดเตียงมีปัจจัยกระตุ้นมากกว่าคนทั่วไปหลายอย่างพร้อมกัน
- การให้อาหารทางสายยาง — ถ้าให้เร็วเกินไป ปริมาณต่อมื้อมากเกินไป หรืออุณหภูมิอาหารเย็น/ร้อนต่างจากร่างกายมาก กระเพาะที่ขยายตัวเร็วจะไปกระตุ้นกะบังลม
- ลมในกระเพาะอาหาร — ผู้ป่วยที่กลืนลำบากมักกลืนลมเข้าไปด้วย รวมถึงลมที่เข้าระหว่างการให้อาหารทางสาย
- การนอนราบเป็นเวลานาน — เพิ่มโอกาสกรดไหลย้อน ซึ่งเป็นตัวกระตุ้นการสะอึกที่พบบ่อย
- ยาบางชนิด — ยาหลายกลุ่มที่ใช้ในผู้ป่วยติดเตียงอาจมีผลข้างเคียงทำให้สะอึก (เรื่องยาต้องให้แพทย์ผู้ดูแลเป็นผู้ประเมินเสมอ)
- ภาวะทางระบบประสาท — ผู้ป่วยที่มีโรคหลอดเลือดสมองหรือโรคทางสมองอื่น ๆ ระบบควบคุมกะบังลมอาจถูกรบกวน ทำให้สะอึกง่ายและหยุดยาก (อ่านเพิ่มเติม: ฟื้นฟูผู้ป่วยหลอดเลือดสมอง ต้องเริ่มเมื่อไหร่)
สะอึกแบบไหน “ปกติ” แบบไหน “ต้องพบแพทย์”
พอเฝ้าดูได้ — สะอึกเป็นพัก ๆ หลังมื้ออาหาร หายเองภายในไม่กี่นาทีถึงราวหนึ่งชั่วโมง ไม่มีอาการอื่นร่วม
ควรปรึกษาแพทย์ — โดยทั่วไปวงการแพทย์ถือว่าอาการสะอึกที่ต่อเนื่องเกิน 48 ชั่วโมง เป็นภาวะสะอึกเรื้อรังที่ควรหาสาเหตุ และควรรีบปรึกษาเร็วขึ้นถ้ามีอาการเหล่านี้ร่วม
- สะอึกจนรบกวนการให้อาหาร ทำให้สำลัก หรือน้ำหนักลด
- สะอึกร่วมกับอาเจียน ปวดท้องรุนแรง หรือหายใจลำบาก
- สะอึกร่วมกับอาการทางสมองที่เปลี่ยนไป เช่น ซึมลง แขนขาอ่อนแรงข้างใดข้างหนึ่ง พูดไม่ชัด — กลุ่มนี้ต้องพบแพทย์ทันที
- สะอึกไม่หยุดในผู้ป่วยที่เพิ่งมีประวัติโรคหลอดเลือดสมอง
วิธีดูแลเบื้องต้นที่ทำได้ที่บ้าน
- ปรับการให้อาหาร — ให้ช้าลง แบ่งมื้อเล็กลงแต่บ่อยขึ้น อาหารอุณหภูมิใกล้เคียงร่างกาย และไล่ลมออกจากสายก่อนให้อาหารทุกครั้ง
- จัดท่าศีรษะสูง — ยกหัวเตียง 30-45 องศาระหว่างและหลังให้อาหารอย่างน้อยครึ่งถึงหนึ่งชั่วโมง ช่วยลดกรดไหลย้อนและการสำลัก
- จดบันทึกอาการ — สะอึกตอนไหน นานแค่ไหน สัมพันธ์กับมื้ออาหารหรือยาไหม ข้อมูลนี้ช่วยแพทย์หาสาเหตุได้เร็วขึ้นมาก
- อย่าซื้อยาแก้สะอึกให้เอง — ยาที่ใช้ระงับการสะอึกมีผลข้างเคียงและตีกับยาประจำตัวได้ ต้องให้แพทย์สั่งเท่านั้น
ที่ Nest Nursing Home ทีมพยาบาลจะบันทึกอาการผิดปกติเหล่านี้ของผู้ป่วยทุกวัน และมีแพทย์ประจำทีมประเมินเพื่อปรับการดูแลหรือประสานส่งต่อโรงพยาบาลเมื่อจำเป็น — นี่คือข้อได้เปรียบสำคัญของการดูแลโดยทีมที่เห็นผู้ป่วยตลอด 24 ชั่วโมง
อ่านเรื่องการดูแลผู้ป่วยติดเตียงเพิ่มเติม: 5 สิ่งที่ต้องระวังในการดูแลผู้ป่วยติดเตียง และปัญหาที่พบบ่อยเมื่อต้องดูแลผู้ป่วยติดเตียง
แหล่งข้อมูลอ้างอิง: คณะแพทยศาสตร์โรงพยาบาลรามาธิบดี — สะอึก แก้ไขอาการนี้ได้อย่างไร
กังวลเรื่องอาการของคนที่บ้าน ปรึกษาเราได้
ทีมแพทย์และพยาบาลของ Nest Nursing Home รับปรึกษาอาการผู้ป่วยติดเตียงเบื้องต้นไม่มีค่าใช้จ่าย โทร 064-645-5045 หรือ LINE @nestnursing ทุกวัน 9.00 - 17.00 น. ทั้งสาขาปุณณวิถีและสาขาบางปู สมุทรปราการ