ฟื้นฟูผู้ป่วยหลอดเลือดสมอง (Stroke) ต้องเริ่มเมื่อไหร่
ผู้ป่วยหลอดเลือดสมองฟื้นตัวได้แค่ไหน ขึ้นกับการฟื้นฟูช่วงเดือนแรก ๆ เป็นสำคัญ รู้จักขั้นตอนกายภาพบำบัด การดูแลที่บ้าน และเมื่อไหร่ควรใช้ศูนย์ฟื้นฟู
โรคหลอดเลือดสมอง (Stroke) หรือที่หลายคนเรียกว่าอัมพฤกษ์ อัมพาต เป็นสาเหตุอันดับต้น ๆ ที่ทำให้ผู้สูงอายุจากที่เคยช่วยเหลือตัวเองได้ กลายเป็นต้องมีคนดูแลใกล้ชิด สิ่งที่ครอบครัวมักไม่ทราบคือ ผลการฟื้นตัวของผู้ป่วยขึ้นอยู่กับ “ช่วงเวลาทองของการฟื้นฟู” เป็นอย่างมาก — การเริ่มกายภาพบำบัดเร็ว ทำสม่ำเสมอ และทำถูกวิธี อาจเป็นตัวตัดสินว่าผู้ป่วยจะกลับมาเดินได้ ช่วยเหลือตัวเองได้ หรือกลายเป็นผู้ป่วยติดเตียงระยะยาว
ช่วงเวลาทองของการฟื้นฟูคือเมื่อไหร่
โดยทั่วไปทีมแพทย์จะเริ่มการฟื้นฟูให้เร็วที่สุดเท่าที่อาการของผู้ป่วยจะเอื้ออำนวย ตั้งแต่ยังอยู่ในโรงพยาบาล และช่วงเดือนแรก ๆ หลังเกิดอาการถือเป็นช่วงที่ร่างกายและสมองตอบสนองต่อการฟื้นฟูได้ดีที่สุด สมองส่วนที่ยังทำงานได้สามารถเรียนรู้ทดแทนส่วนที่เสียหายได้ (ที่เรียกกันว่า neuroplasticity) แต่ความสามารถนี้จะค่อย ๆ ลดลงตามเวลา
นั่นแปลว่า การปล่อยให้ผู้ป่วยนอนพักอยู่บ้านเฉย ๆ หลังออกจากโรงพยาบาล โดยไม่มีโปรแกรมฟื้นฟูต่อเนื่อง คือสิ่งที่น่าเสียดายที่สุด เพราะเวลาที่ผ่านไปแต่ละสัปดาห์คือโอกาสการฟื้นตัวที่ไม่หวนกลับมา
การฟื้นฟูผู้ป่วยหลอดเลือดสมองมีอะไรบ้าง
โปรแกรมฟื้นฟูที่ครบวงจรไม่ได้มีแค่ “ฝึกเดิน” แต่ครอบคลุมหลายด้านพร้อมกัน
- กายภาพบำบัดฝึกเดินและการทรงตัว — ฟื้นความแข็งแรงของกล้ามเนื้อ ฝึกลุกนั่ง ยืน เดิน อย่างปลอดภัย ลดความเสี่ยงหกล้มซ้ำ
- ป้องกันข้อติดในผู้ป่วยที่ยังเคลื่อนไหวไม่ได้ — การขยับข้อต่อสม่ำเสมอโดยผู้เชี่ยวชาญ ช่วยลดภาวะข้อติดแข็งและแผลกดทับ ซึ่งเป็นภาวะแทรกซ้อนที่พบบ่อยที่สุดของผู้ป่วยติดเตียง
- ฝึกกลืน — ผู้ป่วยหลอดเลือดสมองจำนวนมากมีภาวะกลืนลำบาก เสี่ยงสำลักอาหารลงปอดจนติดเชื้อ การประเมินและฝึกกลืนโดยทีมผู้เชี่ยวชาญจึงสำคัญมาก
- ฝึกกล้ามเนื้อมือและการใช้มือ — เพื่อให้กลับมาหยิบจับ ทานข้าว แต่งตัวเองได้ ซึ่งมีผลอย่างมากต่อกำลังใจของผู้ป่วย
- ดูแลสภาพจิตใจ — ภาวะซึมเศร้าหลังสโตรกเป็นเรื่องที่พบได้บ่อย การมีกิจกรรม มีสังคม และมีคนพูดคุย เป็นส่วนหนึ่งของการรักษาไม่แพ้ยา
ที่ Nest Nursing Home โปรแกรมเหล่านี้ออกแบบเฉพาะบุคคลโดยทีมสหวิชาชีพ แพทย์ พยาบาลวิชาชีพ และนักกายภาพบำบัด โดยประเมินผู้ป่วยตั้งแต่แรกรับและปรับโปรแกรมตามพัฒนาการจริง
ดูแลที่บ้านเอง หรือใช้ศูนย์ฟื้นฟูดี
คำถามนี้ไม่มีคำตอบเดียวที่ถูกสำหรับทุกครอบครัว ลองใช้เกณฑ์เหล่านี้ช่วยตัดสินใจ
ดูแลที่บ้านเหมาะเมื่อ ผู้ป่วยอาการคงที่ ช่วยเหลือตัวเองได้บางส่วน มีคนในครอบครัวที่มีเวลาและแรงกายพอดูแลจริง ๆ และสามารถพาไปกายภาพต่อเนื่องตามนัดได้
ศูนย์ฟื้นฟูเหมาะเมื่อ ผู้ป่วยยังต้องการการดูแลใกล้ชิดตลอดวัน มีหัตถการที่ครอบครัวทำเองไม่ได้ เช่น ให้อาหารทางสายยาง ดูดเสมหะ ดูแลแผล หรือครอบครัวต้องทำงานไม่สามารถดูแลได้เต็มเวลา — การพยายามดูแลเองในภาวะที่เกินกำลัง มักจบด้วยทั้งผู้ป่วยและผู้ดูแลทรุดพร้อมกัน
อ่านเพิ่มเติมได้ในบทความสิ่งจำเป็นและข้อควรระมัดระวังในการดูแลผู้ป่วยติดเตียง และความแตกต่างระหว่างศูนย์ดูแลผู้สูงอายุกับโรงพยาบาล
สัญญาณว่าการฟื้นฟูมาถูกทาง
- ผู้ป่วยทำกิจกรรมที่เมื่อเดือนก่อนทำไม่ได้ แม้เพียงเล็กน้อย เช่น ยกแขนสูงขึ้น นั่งได้นานขึ้น
- ทานอาหารได้โดยสำลักน้อยลง
- อารมณ์ดีขึ้น ยอมให้ความร่วมมือกับการฝึก
- ไม่มีภาวะแทรกซ้อนใหม่ เช่น แผลกดทับ ปอดติดเชื้อ ข้อติด
การฟื้นฟูผู้ป่วยหลอดเลือดสมองคือการวิ่งมาราธอน ไม่ใช่วิ่งร้อยเมตร ความสม่ำเสมอสำคัญกว่าความหักโหม และกำลังใจจากครอบครัวคือยาที่สำคัญที่สุดตัวหนึ่ง
ปรึกษาทีมฟื้นฟูของ Nest Nursing Home
ทั้งสาขาปุณณวิถี สุขุมวิท 101 และสาขาบางปู สมุทรปราการ มีทีมแพทย์และนักกายภาพบำบัดดูแลโปรแกรมฟื้นฟูผู้ป่วยหลอดเลือดสมองโดยเฉพาะ โทรปรึกษาอาการเบื้องต้นได้ฟรีที่ 064-645-5045 ทุกวัน 9.00 - 17.00 น.